Heilig

Het is een woord dat je overal tegenkomt. In liederen, in preken, in gesprekken: heilig. Maar als je vraagt: “Wat betekent dat nou precies?”, dan vallen veel mensen stil. Voor de één klinkt het zwaar en streng, voor een ander supergeestelijk en voor weer een ander alsof het alleen geldt voor een paar ‘speciale’ christenen.

De Bijbel gebruikt het woord echter totaal anders dan wij vaak denken. En juist daardoor blijkt het eigenlijk veel dichterbij te liggen en veel minder krampachtig te zijn, dan je misschien verwacht.

Misverstanden over heiligheid

Veel christenen lopen vast omdat ze “heilig” koppelen aan prestatie:

✧ Heilig = perfect
✧ Heilig = nooit iets verkeerd doen
✧ Heilig = afstandelijk, verheven
✧ Heilig = alleen voor leiders of “heiligen” uit de kerkgeschiedenis

Als je zo naar heiligheid kijkt, krijg je of druk (“ik moet nóg beter worden”), of afstand (“dat is niets voor mij”).
Maar in de Bijbel begint heiligheid niet bij wat wij doen, maar bij Wie God is en bij wat Híj doet.

Het Hebreeuwse woord qōdesh

In het Oude Testament komt het woord qōdesh voortdurend voor en wordt meestal vertaald met “heilig”.
De kernbetekenis is:

Apart gezet
Afgezonderd
Anders dan het gewone
Toebehorend aan God

Voorwerpen in de tabernakel konden heilig zijn.
Niet omdat ze perfect waren, maar omdat ze voor God gereserveerd waren.

Het volk Israël werd heilig genoemd.
Niet omdat zij zo braaf waren, maar omdat God hen had gekozen en apart had gezet.

God Zelf heet qadosh (heilig) omdat Hij totaal anders is dan alles wat wij kennen: volmaakt goed, zuiver, betrouwbaar en rechtvaardig. Alles wat met Hem verbonden wordt, wordt “apart gezet voor Hem”. Dat is de basis van heiligheid.

“Heiligheid begint bij Gods keuze, niet bij menselijke prestatie.

Het Griekse woord hagios

In het Nieuwe Testament wordt het woord hagios gebruikt.

Dat betekent hetzelfde als het Hebreeuwse qōdesh: “heilig”, in de zin van: afgescheiden van het gewone, toegewijd aan God, en aan Hem toebehorend”. Maar er komt één nieuw perspectief bij: gelovigen worden nu zélf “heiligen” (hagioi) genoemd.

Zo zien we in de brieven van Paulus dat deze vaak gericht zijn aan de heiligen: de hagioi.
Dat zijn niet de perfecte gelovigen. Dat zijn gewoon de mensen in de gemeente… zelfs in Korinthe, waar van alles misging.

Met andere woorden:

“Heiligheid is in het Nieuwe Testament geen verdiend ‘niveau’, maar een gegeven identiteit.

Je bént heilig omdat je aan Christus toebehoort. En van daaruit leer je leven als iemand die heilig is.

Heiligheid in het Oude Testament: de uitzonderingen

Hoewel het woord qōdesh meestal gebruikt wordt voor God, heilige voorwerpen, of het volk als geheel, worden er in het Oude Testament óók enkele individuele personen heilig genoemd. Dat gebeurt zelden, en altijd in verband met een specifieke roeping of functie:

• Nazireeërs worden “heilig voor de HEER” genoemd (Numeri 6:5–8).

• Priesters zijn heilig omdat zij het offerwerk dragen (Leviticus 21:6–8).

• Elisa wordt letterlijk “een heilig man Gods” genoemd (2 Koningen 4:9).

Dit zijn uitzonderingen, geen algemene aanspreekvorm.

Heiligheid in het Oude Testament gaat daarom vooral over verbondenheid met Gods aanwezigheid, toebehoren aan Hem en het apart gezet zijn voor Zijn doel. Of het nu gaat om een plek, een voorwerp, het volk als geheel, of een persoon met een specifieke taak. Het gaat minder om persoonlijke identiteit en meer om waarvoor iets of iemand bestemd is.

Heiligheid in het Nieuwe Testament: de verschuiving

Het Nieuwe Testament houdt dezelfde betekenis van “heilig” vast (hagios), maar verschuift de toepassing:

heiligheid wordt niet langer iets dat geldt voor een bepaalde taak, maar iets dat geldt voor iedereen die bij Christus hoort.

Daarom worden gelovigen standaard aangesproken als “heiligen”.
Niet omdat ze foutloos leven, maar omdat Christus hen heeft geheiligd en de Geest in hen woont.
Wat in het Oude Testament uitzonderlijk was, wordt in het Nieuwe Testament normaal.

Heiligheid wordt daarmee geen status die je bereikt, maar een identiteit die je ontvangt.

Heiligen vereren

In de loop van de kerkgeschiedenis zijn sommige gelovigen, met name in de katholieke traditie, officieel “heilig” verklaard. Dat gebeurde vaak eeuwen na hun dood, meestal omdat zij een uitzonderlijk leven van geloof hadden geleid of waren gestorven als martelaar. Het woord “heilige” (Latijn sanctus) werd daarmee een eretitel voor een kleine groep bijzondere christenen.

Maar dat gebruik van het woord komt niet uit de Bijbel zelf.
In het Nieuwe Testament krijgen alle gelovigen dezelfde titel: hagioi, “heiligen”. Niet omdat ze uitzonderlijk of foutloos zijn, maar omdat zij door Christus aan God toebehoren. Heiligheid is geen rangorde, maar een identiteit die je ontvangt.

De Bijbel kent daarom geen categorie mensen die “heiliger” zijn dan anderen.
Er is geen geestelijke ladder, geen elite. Niemand wordt in het Nieuwe Testament op een hoger heiligheidsniveau geplaatst dan een ander, want:

God ziet ons in Christus. Niet onze prestaties, maar Zijn gerechtigheid maakt ons heilig

Dat betekent ook dat we andere mensen niet hoger moeten plaatsen, alsof zij een andere klasse gelovigen zijn. Dankbaar zijn voor hun voorbeeld kan zeker, maar hun heiligheid is niet van een ander soort dan die van jou.